Hedonic treadmill là gì?

Bạn có nhớ lần mà mình mua chiếc máy tính đầu tiên không? Chắc hẳn lúc đó ai cũng sẽ cảm thấy rất phấn khích. Nhưng sau đó 1 tháng thì sao? Bạn có còn cảm thấy vui như lúc mới mua nữa không? Chắc là không, đúng không? Đó cũng chính là ví dụ để mọi người hình dung rõ hơn về Hedonic Treadmill, một hiện tượng tâm lý sẽ được trình bày trong bài viết này.

Hedonic Treadmill hay còn gọi là Hedonic Adaptation, là quá trình con người quen dần với các kích thích tiêu cực hoặc tiêu cực theo thời gian. Nói cách khác, khi thời gian trôi qua và khi con người đã quen rồi, tác động của các kích thích này tới cảm xúc của ta cũng sẽ giảm đi. Ngay cả người trúng số, sau khoảng 18 tháng, cũng không hạnh phúc hơn người không trúng.

Dù một trải nghiệm mới có làm ta vui hay buồn đến mức nào, cảm xúc rồi cũng sẽ trở về trạng thái bình thường. Trạng thái bình thường này không phải một điểm cố định, mà sẽ dao dộng trong một khoảng. Trạng thái này của mỗi người sẽ là khác nhau và chịu sự ảnh hưởng của gen di truyền, tính cách và hoàn cảnh sống.

Chính vì cảm xúc tích cực luôn luôn trở về trạng thái bình thường sau một khoảng thời gian, nên con người luôn luôn không thỏa mãn và khao khát có nhiều hơn. Nó có thể là sở hữu nhiều thứ hơn, đạt được nhiều thành tựu hơn, thử nhiều trải nghiệm mới hơn, … với niềm tin rằng những điều này sẽ khiến họ hạnh phúc hơn.

Tuy nhiên, khi đạt được rồi, mức độ hạnh phúc của con người lại cũng sẽ trở về trạng thái bình thường, và họ sẽ phải tiếp tục tìm kiếm những cú hích hạnh phúc tiếp theo. Việc này cũng giống như đang chạy liên tục trên một chiếc máy chạy bộ (treadmill) để tìm kiếm hạnh phúc vậy.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng niềm vui có được từ trải nghiệm sẽ kéo dài hơn là niềm vui có được từ việc sở hữu của cải hay vật chất.

Hedonic treadmill trong UX?

Hedonic treadmill trong UX lý giải tại sao con người dần mất hứng thú với những tính năng mà trước đó họ cảm thấy rất hài lòng khi sử dụng. Theo thời gian, mức độ hào hứng và thỏa mãn của người dùng với một tính năng sẽ có xu hướng giảm dần, kể cả khi tính năng đó vẫn vận hành ổn định và không gặp lỗi gì.

Khi lần đầu đăng một bài viết lên Facebook, việc nhận được cả trăm like từ bạn bè có thể giống như một liều dopamine tạm thời. Đó chính là cảm giác bản thân được công nhận bởi cộng đồng.

Tuy nhiên, theo thời gian, khi đăng những bài viết sau, cảm xúc con người sẽ thích nghi dần với sự công nhận này. Nếu những bài viết tiếp theo chỉ nhận được lượng like tương tự như bài viết đầu tiên, người dùng sẽ không còn cảm thấy thỏa mãn và vui như trước nữa. Đó là do “ngưỡng cảm xúc bình thường - baseline” đã được nâng lên, từ 0 like lên 100 like.

Trái lại, nếu nhận được ít like hơn, người dùng sẽ hình thành cảm xúc tiêu cực. Nếu nhìn rộng ra thì đây giống như một chuyến tàu lượn cảm của cảm xúc vậy.

Hedonic treadmill trong UX?

Hedonic treadmill sẽ không thể được loại bỏ, bởi nó là một đặc tính cơ bản của tâm lý con người. Tuy nhiên, designer có thể làm chậm và giảm thiểu tác động tiêu cực của nó. Bằng cách hiểu rõ hiện tượng tâm lý này, designer có thể tạo ra sản phẩm không chỉ thu hút người dùng mà còn khiến họ quay lại sử dụng thường xuyên và gắn bó lâu dài.

Để khiến người dùng gắn bó và hài lòng với sản phẩm trong thời gian dài, UX Designer cần liên tục cải tiến sản phẩm và đáp ứng những nhu cầu, kỳ vọng mới của người dùng mục tiêu.

Thay vì tung ra những bản big update nhưng lâu lâu mới có, team có thể đưa ra những bản cải tiến nhỏ nhưng thường xuyên. Tuy nhiên, cần đảm bảo rằng những tính năng mới có thể tích hợp mượt mà với những tính năng hiện tại để đảm bảo trải nghiệm người dùng là liền mạch và nhất quán.

Một điều cần lưu ý nữa là thêm quá nhiều tính năng mới để đối phó với Hedonic Adaptation có thể là nước đi phản tác dụng. Bởi nhồi nhét nhiều tính năng mới có thể khiến người dùng cảm thấy quá tải và bối rối trong việc sử dụng. Vậy nên team cần tập trung vào những tính năng thực sự quan trọng và tạo ra được nhiều giá trị nhất với người dùng.

Ví dụ, app học tiếng Nhật có thể kết hợp nhiều phương pháp dạy, sử dụng nhiều nguồn giáo trình khác nhau và đẩy mạnh các cơ chế tương tác để giúp người học không cảm thấy nhàm chán và bó buộc với thói quen học truyền thống.

Việc đẩy mạnh tính cá nhân hóa cũng là một cách để giữ chân người dùng lâu hơn. Đề xuất nội dung phù hợp, tùy chỉnh giao diện theo sở thích, tự đặt mục tiêu riêng là những ví dụ thường gặp của cá nhân hóa trải nghiệm, giúp tác động vào giá trị bên trong của người dùng và từ đó làm tăng mức độ gắn bó.